Mariëtte Hamer is sinds 5 april 2022 regeringscommissaris seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld. Haar opdracht was om Nederland bewust te maken van seksueel grensoverschrijdend gedrag en een maatschappelijke cultuurverandering teweeg te brengen. Op 31 december 2026 stopt zij. Is het werk dan af? Nou, nee. Ook volgens Hamer zelf is een vasthoudende regie nodig om aandacht voor dit onderwerp te houden. Het kabinet heeft echter besloten geen nieuwe regeringscommissaris aan te stellen en te kiezen voor een andere aanpak.
Gelukkig worden organisaties wel verplicht om een gedragscode te hebben die ongewenst gedrag tegengaat, toch? Nou, nee: het wetsvoorstel voor een verplichte gedragscode tegen ongewenst gedrag op de werkvloer gaat niet door. Het kabinet heeft besloten het voorstel in te trekken en niet bij de Tweede Kamer in te dienen. De reden? Het wetsvoorstel leidt tot meer – teveel, zo luidt het oordeel – regeldruk voor kleine bedrijven. Bovendien staat onvoldoende vast dat een gedragscode ook daadwerkelijk bijdraagt aan een veiliger werkomgeving.
Dan de verplichte vertrouwenspersoon, die komt er toch wel? Vooralsnog lijkt dat inderdaad het geval. Ook hier is ‘teveel regeldruk’ genoemd als bezwaar, maar de Tweede Kamer is al sinds 2023 akkoord. Behandeling in de Eerste Kamer moet nog plaatsvinden. Het wetsvoorstel heeft als doel om werkgevers met ten minste tien werknemers te verplichten een vertrouwenspersoon voor ongewenst gedrag beschikbaar te stellen, intern of extern.
Gelukkig, dan kunnen werknemers eindelijk terecht bij een vertrouwenspersoon met hun zorgen over allerlei misstanden op de werkvloer – toch? Nou, niet helemaal: de focus van het wetsvoorstel ligt op het voorkomen van psychosociale arbeidsbelasting en ongewenst gedrag, zoals pesten, (seksuele) intimidatie, discriminatie en agressie en geweld. De vertrouwenspersoon die zich daarnaast ook bezighoudt met vermeende integriteitsschendingen of (maatschappelijke) misstanden – en die in veel organisaties allang bestaat – wordt met dit wetsvoorstel niet geregeld. En dat terwijl de bestaande Wet bescherming klokkenluiders de vertrouwenspersoon wel degelijk expliciet noemt en als ontvanger of als doorgeefluik van meldingen van vermoedens van misstanden presenteert. Het had daarmee voor de hand gelegen de figuur van vertrouwenspersoon integraal te regelen, inclusief duidelijke positionering en opleidingscriteria.
Is er dan geen positieve ontwikkeling te melden? Wat ons betreft wel: steeds meer organisaties, zowel publiek als privaat, pakken hun verantwoordelijkheid om zelf aandacht te besteden aan de aanpak van ongewenst gedrag op de werkvloer passend bij hun praktijk van alledag, ook bij afwezigheid van wettelijke verplichtingen. Voor de duidelijk grensoverschrijdende gevallen worden integriteits- en gedragsnormen afgesproken, voor de minder duidelijke situaties leeft het besef in veel organisaties dat het gesprek hierover nodig is – en blijft. Dat vergt bewustzijn, alertheid en de vaardigheid om moeilijke gesprekken te voeren. Het investeren in een gezonde en veilige omgang tussen medewerkers begint immers dáár. Ook in organisaties waar wij optreden als Klachtencommissie Ongewenste Omgangsvormen zien wij dat medewerkers veelal goed weten welke norm binnen de organisatie is afgesproken, waar zij terecht kunnen met vragen en twijfels en hoe zij – vaak als ultieme remedie – een formele klacht kunnen indienen.
Veel organisaties nemen de handschoen dus op. Het werk is echter niet af. Uit Den Haag komen vooral initiatieven die ongetwijfeld vanuit goede bedoelingen zijn ondernomen. Maar ook: voorstellen en ideeën die te onsamenhangend of te weinig uitgewerkt zijn, onvoldoende aansluiten op de praktijk en daarmee als geheel te weinig blijk geven van een duidelijke (en duurzame) visie op de aanpak van ongewenst gedrag op de werkvloer.
Meer weten? Lees bijvoorbeeld over onze vertrouwenspersonen, trainingen voor medewerkers en leidinggevenden of over onze inzet als (externe) klachtencommissie.